Labubu kiện nhà sản xuất máy in 3D Bambu Lab vì các sản phẩm do người dùng tạo ra — Kho thiết kế MakerWorld đối mặt với tranh cãi về vi phạm sở hữu trí tuệ

Labubu kiện nhà sản xuất máy in 3D Bambu Lab vì các sản phẩm do người dùng tạo ra — Kho thiết kế MakerWorld đối mặt với tranh cãi về vi phạm sở hữu trí tuệ

Trong khi Bambu Lab đang phát triển các công cụ nhằm bảo vệ quyền lợi của nhà sáng tạo, một vụ kiện tại Trung Quốc liên quan đến các mô hình Labubu in 3D giả mạo lại khiến hãng sản xuất máy in 3D này rơi vào thế bị động. Vụ việc xoay quanh các thiết kế do người dùng tải lên nền tảng MakerWorld, làm dấy lên tranh cãi về vấn đề vi phạm quyền sở hữu trí tuệ (IP) trong cộng đồng in 3D.

Bambu Lab tiếp tục đối mặt với một vụ kiện mới, lần này đến từ hãng đồ chơi Trung Quốc Pop Mart. Theo World Journal, Pop Mart đã khởi kiện Bambu Lab cùng nền tảng chia sẻ tệp MakerWorld vì cáo buộc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ (IP) liên quan đến các tệp mô hình Labubu in 3D giả mạo. Phiên tòa dự kiến diễn ra vào ngày 2 tháng 4. Vụ kiện mang tính bước ngoặt này nhằm xác định liệu nền tảng có phải chịu trách nhiệm đối với các hành vi vi phạm bản quyền do người dùng của mình thực hiện hay không. Cần lưu ý rằng Bambu Lab không trực tiếp tạo ra hoặc tải lên bất kỳ mô hình Labubu nào.

Trong nhiều năm, vấn đề vi phạm sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực in 3D vẫn tồn tại trong một “vùng xám” về mặt đạo đức. Nhiều maker – thậm chí cả các công ty – cho rằng fan art chỉ là hình thức sáng tạo mang tính giải trí và không gây hại. Một số nghệ sĩ cũng tin rằng nếu họ không trực tiếp kiếm lợi từ các tác phẩm lấy cảm hứng hoặc sao chép, thì sẽ không gây ảnh hưởng đến ai. Tuy nhiên, trước đây đã từng có nhiều trường hợp gỡ bỏ nội dung theo DMCA. Ví dụ, Disney từng yêu cầu gỡ các mô hình Star Wars khỏi nền tảng Thingiverse, và Honda cũng yêu cầu xóa mọi mô hình có liên quan đến thương hiệu của họ trên trang chia sẻ tệp Printables của Prusa. Ngay cả mô hình thử nghiệm nổi tiếng 3D Benchy cũng từng bị yêu cầu gỡ bỏ các phiên bản biến thể bởi chủ sở hữu mới của nó.

Tuy nhiên, những trường hợp trước đây chủ yếu chỉ nhắm vào các mô hình riêng lẻ. Đây là lần đầu tiên một nền tảng chia sẻ mô hình in 3D bị đưa ra tòa với tư cách bị đơn.

Thời điểm này khá trớ trêu, bởi Bambu Lab đang triển khai một dịch vụ mới nhằm bảo vệ người dùng khỏi vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ mang tên Creator Copyright Protection Service. Dịch vụ này cho phép các nhà thiết kế độc quyền trên MakerWorld gửi báo cáo khi mô hình 3D của họ bị tải lên trái phép trên các nền tảng hoặc chợ trực tuyến khác.

Trước đó, Bambu Lab đã gỡ bỏ toàn bộ các mô hình Labubu nhái, bao gồm đồ chơi, móc khóa, fidget và khuôn cắt bánh khỏi website MakerWorld. Tuy nhiên, hành động tự động này đã gây ra nhiều tranh cãi khi hàng chục tệp không liên quan cũng bị gỡ cùng lúc với các mô hình Labubu vi phạm.

Trong một chủ đề trên Reddit, khi người dùng thắc mắc vì sao Pop Mart – nhà sản xuất dòng búp bê Labubu từng gây sốt – lại khiến các công cụ làm khóa không liên quan của họ bị gỡ xuống, Bambu Lab đã phản hồi:

“Sau khi kiểm tra với bộ phận liên quan, chúng tôi nhận thấy một số mô hình đã bị gỡ nhầm do lỗi vận hành trên MakerWorld. Chúng tôi chân thành xin lỗi vì sự bất tiện này.

Chúng tôi cũng muốn thông báo rằng phần lớn các mô hình bị ảnh hưởng hiện đã được khôi phục. Nếu mô hình của bạn vẫn chưa xuất hiện lại, vui lòng gửi yêu cầu hỗ trợ để đội ngũ của chúng tôi có thể xử lý nhanh nhất có thể.”

Một chủ đề tương tự trên diễn đàn cộng đồng của Bambu Lab cũng ghi nhận nhiều người dùng MakerWorld phàn nàn rằng hàng loạt mô hình vô tội đã bị gỡ bỏ trong đợt xóa hàng loạt, từ các mod máy in 3D, kẹp quản lý dây cáp cho đến giá đỡ cọ sơn.

Cho đến nay, cuộc tranh chấp dường như chỉ diễn ra trong phạm vi hệ thống pháp lý của Trung Quốc. Khi tìm kiếm Labubu (và Lafufu – thuật ngữ dùng để chỉ Labubu giả) trên các thư viện mô hình in 3D của Trung Quốc, hầu như không còn dấu vết của những mô hình quái vật lông xù đang cười này. Tuy nhiên, các mô hình nhái vẫn còn xuất hiện trên nhiều nền tảng phương Tây như Printables, Thangs, Thingiverse, MyMiniFactory và Cults.

Vậy điều gì khiến Labubu trở nên đặc biệt? Những búp bê được mô tả là “xấu lạ nhưng đáng yêu” này bắt đầu lan truyền mạnh mẽ từ năm 2023, nhờ sự lan tỏa trên mạng xã hội và sự xuất hiện của người nổi tiếng. Labubu nhanh chóng trở thành một ngành kinh doanh lớn, khi nhiều người trưởng thành mua chúng để trang trí trên túi xách.

Các sản phẩm thường được bán dưới dạng blind box phiên bản giới hạn, khiến độ phổ biến của chúng tạo ra một thị trường thứ cấp với mức giá bị đẩy lên rất cao. Quan trọng hơn, đây là tài sản trí tuệ hoàn toàn của Trung Quốc, do nghệ sĩ Kasing Lung sáng tạo. Vì vậy, các cơ quan chức năng Trung Quốc tỏ ra đặc biệt bảo vệ sản phẩm nội địa, đồng thời mạnh tay trấn áp các phiên bản hàng giả hoặc vi phạm bản quyền.